Tranh luận nóng

Cầu đường sắt vượt sông Hồng: Di tích phải 'sống'

Thứ Hai, 14/06/2021 13:28

(Góc nhìn văn hóa) - Giá trị của cây cầu Long Biên không chỉ là một hiện vật mà là một di tích, di tích phải được sống trong cộng đồng.

TS. Phạm Quốc Quân, Nguyên Giám đốc Bảo tàng Cách mạng Việt Nam, Ủy viên Hội đồng Di sản quốc gia đồng tình với quan điểm cần đầu tư phát triển hạ tầng, kết nối giao thông, thúc đẩy kinh tế phát triển. Tuy nhiên, ông cũng nói rõ với đề xuất xây dựng cầu đường sắt mới vượt sông Hồng thì cần phải trả lời được nhiều câu hỏi sau:

Cau duong sat vuot song Hong: Di tich phai 'song'
Cầu Long Biên là biểu tượng văn hóa, lịch sử của Hà Nội.

Thứ nhất, cầu Long Biên là di sản văn hóa, ghi lại nhiều dấu ấn đặc trưng của nhiều thời kỳ lịch sử Việt Nam từ thời chống Pháp, chống Mỹ.... Vậy khi đề xuất làm cầu đường sắt mới vượt sông Hồng thì bài toán ứng xử với di sản cầu Long Biên như thế nào? Sẽ sử dụng cầu vào việc gì?

Thứ hai, cầu Long Biên ngoài tuổi đời lâu năm, còn có thiết kế rất đặc trưng đồng thời cũng là mắt xích quan trọng kết nối hệ thống giao thông vận tải đường sắt hiện nay. Cầu Long Biên chính là biểu tượng giao thương, đi lại suốt cả một thời kỳ dài.

Vì thế, những nhận định về cầu Long Biên yếu, cần phải có cầu mới cũng có lý, tuy nhiên, cần phải có giải pháp bảo tồn thỏa đáng.

Ông lưu ý, những áp lực giao thông hiện nay so với trước kia đã được giảm thiểu đi rất nhiều. Với các hoạt động đi lại đường bộ hiện nay đã có nhiều cầu vượt bắc qua sông Hồng, giúp giảm thiểu lượt phương tiện đi lại qua cầu Long Biên.

Như vậy, nếu cải tạo tốt, cầu Long Biên vẫn có thể phục vụ được nhu cầu vận tải bằng đường sắt khi đã được giảm tải lưu lượng các phương tiện giao thông đường bộ qua lại vừa giữ được trọn vẹn vai trò, ý nghĩa lịch sử của cây cầu.

Bài toán ứng xử với di sản rất quan trọng, bởi với cầu Long Biên không chỉ là một cây cầu mà còn là một dấu mốc lịch sử quan trọng. Nếu có thêm một cây cầu đường sắt song song với cầu Long Biên liệu có phải các hoạt động đường sắt tại cây cầu này sẽ bị dừng lại hay không? Nếu như vậy thì cây cầu Long Biên không khác gì một cây "cầu chết", chỉ để trưng bày, không còn sức sống.

Cần đặc biệt chú ý, giá trị của cây cầu Long Biên là ở yếu tố lịch sử, là thiết kế kiến trúc, là sự giao thoa văn hóa giữa Việt Nam với Pháp và yếu tố làm nên những giá trị đó là sự "sống" của cây cầu. Sự tham gia đi lại, di chuyển của các phương tiện, người dân qua cây cầu đã giúp cây cầu thể hiện và phát huy được đúng vai trò, giá trị của nó trong thực tiễn.

"Cây cầu Long Biên là cây cầu đang gánh trên mình rất nhiều vai trò, ở đây không đơn giản chỉ là một hiện vật mà nó là một di tích, và di tích phải được sống trong cộng đồng, cộng đồng phải được hưởng lợi từ nó. Hơn nữa, cầu Long Biên cần lưu ý, đây là một thực thể sống không phải hiện vật chết, nếu tách cộng đồng ra khỏi di tích, dần dần sẽ làm mất đi vai trò của cây cầu, làm giảm tính hiệu quả của cây cầu, không phát huy đúng được chức năng và công năng vốn của có cầu, như thế di sản "sống" không khác gì một "hiện vật chết"", vị TS lưu ý.

Thứ ba, về hiệu quả cảnh quan khi xây dựng một cây cầu vượt đường sắt mới song song chỉ cách vài chục mét với cây cầu cũ cũng là vấn đề lớn. TS Phạm Quốc Quân rất băn khoăn cầu Long Biên sẽ thế nào khi hầu hết các cây cầu bắc qua sông Hồng hiện nay đều chú trọng tới yếu tố sử dụng thực tế nhiều hơn là yếu tố mỹ thuật?

"Thêm một cây cầu đường sắt song song với cây cầu Long Biên cũ chỉ cách vài chục mét theo tôi là phản cảm.

Nếu cầu mới hoành tráng, phô trương sẽ làm lu mờ di sản. Nhưng nếu xuê xoa, qua loa sẽ làm nhếch nhác, làm xấu thêm sông Hồng", TS Phạm Quốc Quân nói.

Thứ tư, về so sánh về kinh phí đầu tư thêm một cây cầu mới với việc đầu tư, tu bổ, bảo vệ và phát huy giá trị văn hóa của cây cầu cũ, vị TS cho rằng cần tính toán cẩn trọng.

Theo vị TS, bài toán bảo tồn với bài toán đầu tư phát triển lâu nay không dễ giải quyết. Đó là bài toán luôn được đặt ra thách thức trí thông minh trong cách ứng xử của những người làm quản lý hiện nay.

"Nếu chỉ đặt ra tình huống "lựa chọn phát triển là phải chấp nhận đánh đổi di sản, không còn cách nào khác" thì chưa ổn. Cứ phát triển là phải tổn hại di sản thì sẽ không còn gì để bảo vệ, bảo tồn nữa.

Cần phải nhớ bài học từ Hàn Quốc. Với chủ trương đẩy mạnh phát triển kinh tế, chính quyền thành phố Seoul chủ trương lấp suối phát triển hạ tầng, sau đó dựng cao tốc trên không Cheonggyecheon vào những năm 1970, một biểu tượng đầy tự hào của người Hàn Quốc cho quá trình đô thị hóa nhanh chóng.

Thế nhưng, sau đó Hàn Quốc đã phải phục hồi lại suối Cheonggyecheon với tổng đầu tư lên đến 900 triệu USD, kinh phí gấp gần tới 3 lần san lấp để  hồi sinh lại một dòng sông.

Bài toán bảo tồn tại Việt Nam phải rút được kinh nghiệm từ các nước đi trước và không nên để mắc lại những sai lầm này", vị chuyên gia nhắc nhở.

Lam Lam