Tranh luận nóng

Báo Trung Quốc: Nhiều nước đón 'vành đai con đường' đổi ý

Thứ Tư, 13/10/2021 07:28

(Tin tức 24h) - Trung Quốc đầu tư các dự án đổi cơ sở hạ tầng lấy tài nguyên ở các nước châu Phi nhưng bị lên án về bẫy nợ và môi trường.

SCMP đưa tin, một số quốc gia châu Phi từng rất chào đón luồng đầu tư hạ tầng của Trung Quốc nằm trong sáng kiến "Vành đai- Con đường" giờ đã đổi ý.

Bao Trung Quoc: Nhieu nuoc don 'vanh dai con duong' doi y
Cộng hòa Dân chủ Congo là nước sản xuất coban lớn nhất thế giới.

Tổng thống Cộng hòa Dân chủ Congo Felix Tshisekedi gần đây đã ra lệnh đàm phán lại thỏa thuận trị giá 6 tỉ USD phát triển các mỏ đồng và coban tại nước này.

Công ty khai thác và kinh doanh hàng hóa thuộc sở hữu nhà nước Congo Gecamines đã thành lập một liên doanh tên là Sicomines với một tập đoàn các công ty Trung Quốc do Sinohydro và Tập đoàn Kỹ thuật Đường sắt Trung Quốc đứng đầu để phát triển một mỏ đồng và coban trị giá 6 tỷ USD.

Congo là nhà sản xuất coban lớn nhất thế giới và Trung Quốc là một trong những nhà đầu tư lớn nhất trong các hoạt động đó.

Phía Congo khẳng định họ không được hưởng lợi nhiều từ thỏa thuận 6 tỷ USD nói trên.

Hồi tháng 8, Congo cũng thành lập một ủy ban để điều tra trữ lượng tại dự án khai thác đồng và coban Tenke Fungurume (TFM), do Molybdenum của Trung Quốc sở hữu phần lớn.

Ủy ban sẽ giúp xác định giá trị thực sự cổ phần của Gecamines trong thỏa thuận mà theo đó, công ty sở hữu 20%.

Ngoài ra, các quan chức Congo ở tỉnh Nam Kivu đã đình chỉ hoạt động của 6 công ty Trung Quốc vì khai thác trái phép và hủy hoại môi trường.

Sau khi Congo đình chỉ các công ty, phía Trung Quốc ra lệnh cho các công ty khác ngừng hoạt động và rời khỏi quốc gia này.

Trong các tuyên bố của mình về việc Congo xem xét lại thỏa thuận khai thác đồng và coban, phía Đại diện ngoại giao Trung Quốc cho biết họ đã xây dựng một số dự án ở quốc gia Trung Phi bất chấp những trở ngại, bao gồm cả việc thiếu quyền lực để phát triển chúng.

Một trong những dự án đó là Trạm Thủy điện Busanga trị giá 660 triệu USD do Trung Quốc xây dựng. Đơn vị đầu tiên đã được đưa vào vận hành và sau khi hoàn thành dự án sẽ tạo ra 10% nguồn điện năng cho Cộng hòa Congo.

Bất chấp điều đó, Cộng hòa Congo vẫn xem xét lại những vấn đề xung quanh thỏa thuận khai thác từ phía Trung Quốc trong hơn một thập kỷ qua. 

Động thái này nhận được sự ủng hộ của Cựu đặc phái viên Mỹ tại các vùng Hồ Lớn và Sahel. Sự quan tâm của ông J. Peter Pham đã khiến ông Zhu Jing, Đại sứ Trung Quốc tại Congo phản ứng, cảnh báo rằng quốc gia Trung Phi “không được trở thành chiến trường của các cường quốc”.

"Không ai có quyền sử dụng đất nước, một quốc gia có chủ quyền và độc lập, để thỏa mãn lợi ích của chính mình" - ông Zhu nhận định.

Nhưng không chỉ có Congo, Trung Quốc cũng nhận được phản ứng từ một dự án tương tự khác là hợp đồng khai thác bôxit để đổi lấy cơ sở hạ tầng ở Ghana.

Bao Trung Quoc: Nhieu nuoc don 'vanh dai con duong' doi y
Khai thác coban ở Cộng hòa Congo.

Theo đó, công ty Sinohydro của Trung Quốc đã đồng ý đầu tư khoảng 2 tỉ USD vào các cơ sở hạ tầng như xây dựng đường sá, nhà ở và điện khí hóa nông thôn. Đổi lại, Ghana sẽ dùng ngân sách kiếm được từ việc bán bôxit - loại quặng chính được sử dụng để sản xuất nhôm, bôxit tinh luyện và nhôm để trả các khoản vay.

Ghana cũng đồng ý thiết lập một tài khoản ký quỹ ở nước ngoài để nhận doanh thu từ việc bán bôxit. 

Một số nhà  lãnh đạo đối lập ở Ghana đã mô tả thỏa thuận này là một thất bại, vì vẫn chưa có một con đường nào được xây dựng sau 3 năm kể từ khi thỏa thuận được ký kết. Họ cũng cảnh báo thỏa thuận trị giá 2 tỷ USD giữa Ghana và Sinohydro sẽ làm gia tăng gánh nặng nợ nần. Tuy nhiên, chính phủ khẳng định dự án sẽ không làm gia tăng nợ công của đất nước.

Tuần trước, Gideon Boako, phát ngôn viên của Phó Tổng thống Ghana Mahamudu Bawumia, nói với truyền thông địa phương rằng các dự án được tài trợ bởi khoản vay từ Sinohydro sẽ hoàn thành trong vòng 3 năm.

Làm ăn với Trung Quốc, các quốc gia châu Phi chưa có lợi

Ông Luis Scungio, cố vấn tại Trung tâm Nghiên cứu về các Tập đoàn đa quốc gia cho biết, việc xem lại các hợp đồng với Trung Quốc là có lý do.

Theo nghiên cứu công bố hồi tháng 6 của ông, những thỏa thuận này “phản ánh nền kinh tế kém phát triển của một số nước, vốn sở hữu nguồn tài nguyên thiên nhiên phong phú, cùng với nhu cầu về đường sá, năng lượng, nhà máy điện, trường học và các cơ sở hạ tầng khác của họ”.

Nghiên cứu cũng cho thấy Trung Quốc đang khát tài nguyên thiên nhiên nhưng lại rất có kinh nghiệm về xây dựng. Trung Quốc đã ký những thỏa thuận tương tự vào những năm 1980 khi Nhật Bản cần vật liệu thô và dầu từ một đất nước Trung Quốc còn kém phát triển.

“Trung Quốc đang nhân rộng mô hình này ở châu Phi. Họ dùng kinh nghiệm của mình trong lĩnh vực cơ sở hạ tầng để đổi lấy nguồn tài nguyên phong phú” - ông Scungio nhận định.

Ông cũng cho biết thêm, cả trường hợp của Congo và Ghana đều đứng trước cáo buộc hủy hoại môi trường.

Sicomines, công ty liên doanh Trung Quốc - Congo chuyên phát triển mỏ đồng và coban, trước đây từng bị cáo buộc xả hóa chất xuống sông, ảnh hưởng đến các cộng đồng dân cư ở hạ lưu vốn sống phụ thuộc vào nguồn nước.

Tại Ghana, “thỏa thuận bôxit đã trở thành vấn đề gây tranh cãi gay gắt vì nơi khai thác bôxit là rừng Atewa, một trong những khu rừng rộng lớn ở Tây Phi”.  

Christian-Geraud Neema, nhà phân tích chính sách và khai thác mỏ độc lập người Congo cho rằng, các yếu tố chính trị cũng ảnh hưởng đến việc Ghana và Congo xem xét lại thỏa thuận của Trung Quốc với mục đích mang lại thành công cho các thỏa thuận đó.

Trong trường hợp của Ghana, Tổng thống Nana Akufo-Addo đã hứa hẹn rất nhiều với thỏa thuận bôxit, được cho là sẽ giúp Ghana lấp đầy một phần thiếu hụt về cơ sở hạ tầng.

“Vào cuối nhiệm kỳ thứ hai của mình, ông ấy cần để lại một di sản chính trị cho bản thân mình và đảng của ông ấy. Vì vậy, ông ấy có động cơ chính trị khẩn cấp để thông qua thỏa thuận với hy vọng về những kết quả tích cực rõ ràng”, chuyên gia Neema nhận định.

Trong trường hợp của Congo, chuyên gia Neema cho biết Tổng thống Tshisekedi đang tranh cử nhiệm kỳ thứ hai. Do đó, việc thúc đẩy để có thêm kết quả từ thỏa thuận Sicomines với Trung Quốc là một trong những cách khả thi để ông ấy đạt được kế hoạch xây dựng cơ sở hạ tầng trước cuộc bầu cử vào năm 2023.

“Chúng tôi thấy cả hai chính phủ đều có động cơ chính trị để thúc đẩy những thỏa thuận đó thành công” - chuyên gia Neema nói.

Kim Hoa