Tranh luận nóng

Mỹ-Pakistan với giấc mơ đồng sàng dị mộng

Thứ Ba, 28/09/2021 11:45

(Quan hệ quốc tế) - Việc Taliban tiếp quản Kabul đã làm sâu sắc thêm sự ngờ vực lẫn nhau giữa Mỹ và Pakistan...

Khi chính quyền Biden tìm kiếm những cách thức mới để ngăn chặn các mối đe dọa khủng bố ở Afghanistan, họ có thể sẽ nhìn lại Pakistan, quốc gia vẫn rất quan trọng đối với tình báo và an ninh quốc gia của Mỹ vì gần Afghanistan và có mối liên hệ với các thủ lĩnh Taliban hiện đang nắm quyền.

Trong hơn hai thập kỷ chiến tranh, các quan chức Mỹ cáo buộc Pakistan đang chơi một ván cờ đôi khi hứa chống khủng bố và hợp tác với Washington trong khi nuôi dưỡng Taliban và các nhóm cực đoan khác đã tấn công lực lượng Mỹ ở Afghanistan.

Islamabad chỉ ra những gì họ coi là những lời hứa thất bại của một chính phủ hỗ trợ ở Kabul sau khi Mỹ đánh bật Taliban khỏi quyền lực sau các cuộc tấn công ngày 11/9/2001, khi các nhóm cực đoan ẩn náu ở miền đông Afghanistan và tiến hành các cuộc tấn công chết người trên khắp Pakistan.

Nhưng Mỹ muốn Pakistan hợp tác trong các nỗ lực chống khủng bố và có thể xin phép thực hiện các chuyến bay giám sát ở Afghanistan hoặc các hợp tác tình báo khác. Trong khi đó, Pakistan muốn có viện trợ quân sự của Mỹ và quan hệ tốt đẹp với Washington, ngay cả khi các nhà lãnh đạo của nước này công khai tán dương việc Taliban lên nắm quyền.

“Trong 20 năm qua, Pakistan đóng vai trò quan trọng trong các mục đích hậu cần khác nhau cho quân đội Mỹ. Điều thực sự đáng lo ngại là, thật không may, không có nhiều sự tin tưởng. Tôi nghĩ câu hỏi đặt ra là liệu chúng ta có thể vượt qua lịch sử đó để đạt đến một hiểu biết mới hay không”, Hạ nghị sĩ Mỹ Raja Krishnamoorthi, một đảng viên Đảng Dân chủ Illinois thuộc Ủy ban Tình báo Hạ viện nói.

Thủ tướng Pakistan Imran Khan, trong bài phát biểu hôm 23/9 trước Đại hội đồng LHQ, đã nói rõ: “Còn một chặng đường dài phía trước. Đất nước Pakistan  là nạn nhân của sự vô ơn của người Mỹ đối với sự trợ giúp của chúng tôi ở Afghanistan trong những năm qua. Thay vì chỉ là một ‘lời cảm kích’, Pakistan đã nhận được sự đổ lỗi”.

Các cựu quan chức ngoại giao và nhân viên tình báo của cả hai nước nói rằng, khả năng hợp tác bị hạn chế nghiêm trọng bởi các sự kiện trong hai thập kỷ qua và sự cạnh tranh lâu dài của Pakistan với Ấn Độ.

Chính phủ Afghanistan trước đây, được Ấn Độ hậu thuẫn mạnh mẽ, thường xuyên cáo buộc Pakistan chứa chấp Taliban. Chính phủ mới của Taliban bao gồm các quan chức mà Lầu Năm Góc từ lâu cho rằng, có liên hệ với cơ quan gián điệp của Pakistan, Cơ quan Tình báo Liên ngành.

Husain Haqqani, cựu đại sứ Pakistan tại Mỹ, cho biết ông hiểu “sự cám dỗ của các quan chức ở cả hai nước khi cố gắng tận dụng tình hình và tìm ra điểm chung”. Tuy nhiên, ông Haqqani mong Pakistan sẽ dành “mọi sự hợp tác có thể cho Taliban”.

Hiện các quan chức Mỹ đang cố gắng xây dựng cái mà Tổng thống Joe Biden gọi là năng lực "trong tầm mắt" để giám sát và ngăn chặn các mối đe dọa khủng bố.

Không có quốc gia đối tác giáp Afghanistan, Mỹ sẽ phải dùng các máy bay không người lái giám sát từ khoảng cách xa, hạn chế thời gian chúng có thể được sử dụng để theo dõi các mục tiêu. Mỹ cũng đã mất mạng lưới cung cấp thông tin và đối tác tình báo trong chính phủ Afghanistan vừa bị lật đổ, khiến việc tìm kiếm điểm chung với chính phủ khác có nhiều nguồn lực hơn ở nước này là rất quan trọng.

Pakistan có thể hữu ích trong nỗ lực đó bằng cách cho phép các máy bay do thám của Mỹ từ Vịnh Ba Tư hoặc cho phép Mỹ đặt các đội giám sát hoặc chống khủng bố dọc biên giới với Afghanistan. Có một số lựa chọn khác giữa các nước láng giềng của Afghanistan. Iran là đối thủ của Mỹ và các quốc gia Trung Á phía bắc Afghanistan đều phải đối mặt với các mức độ ảnh hưởng khác nhau của Nga. Tuy nhiên, không có thỏa thuận nào được biết đến cho đến nay.

My-Pakistan voi giac mo dong sang di mong
Ngoại trưởng Pakistan Shah Mahmood Qureshi (trái) và Ngoại trưởng Mỹ Antony Blinken bên lề khóa họp 76 Đại hội đồng LHQ ở New York, ngày 23/9/2021

Được biết, Giám đốc CIA William Burns đã đến thăm Islamabad trong tháng này để gặp tướng Qamar Javed Bajwa - Tư lệnh quân đội Pakistan và Trung tướng Faiz Hameed - người đứng đầu Cơ quan gián điệp Pakistan (ISI).

Theo một thông báo của chính phủ Pakistan, hai ông Burns và Hameed đã đến thăm Kabul trong những tuần gần đây để gặp gỡ các thủ lĩnh Taliban. CIA từ chối bình luận về các chuyến thăm này.

Tuần trước, Ngoại trưởng Pakistan Shah Mahmood Qureshi lưu ý rằng, Islamabad đã hợp tác với các yêu cầu của Mỹ để tạo điều kiện cho các cuộc đàm phán hòa bình trước khi Taliban tiếp quản, và họ đã đồng ý với các yêu cầu quân sự của Mỹ trong suốt cuộc chiến.

“Chúng tôi thường bị chỉ trích vì làm chưa đủ. Và chúng tôi cũng không được đánh giá cao vì những gì đã làm được”, ông Qureshi nói với hãng tin AP hôm 22/9.

Ngoại trưởng Pakistan cho rằng: “Họ (Mỹ) không cần phải có mặt ở đó để chia sẻ thông tin tình báo. Có những cách thông minh hơn để làm điều đó”.

CIA và ISI có lịch sử lâu đời ở Afghanistan, với mục tiêu chung là trang bị vũ khí cho các nhóm mujahedeen - "những người chiến đấu tự do" - chống lại sự chiếm đóng của Liên Xô vào những năm 1980. CIA đã gửi vũ khí và tiền vào Afghanistan thông qua Pakistan.

Những chiến binh đó bao gồm cả Osama bin Laden. Những người khác sẽ trở thành thủ lĩnh của Taliban, lực lượng đã chiến thắng từ cuộc nội chiến năm 1996 và giành quyền kiểm soát hầu hết đất nước. Taliban đã tạo chỗ ẩn náu cho bin Laden và các thủ lĩnh khác của al-Qaida, kẻ đã tiến hành các cuộc tấn công nhằm vào người Mỹ ở nước ngoài vào năm 1998 và sau đó tấn công Mỹ vào ngày 11/9/2001.

Sau vụ 11/9, Mỹ ngay lập tức tìm kiếm sự hợp tác của Pakistan trong cuộc chiến chống lại al-Qaida và các nhóm khủng bố khác. Các bức điện tín đã được phân loại do Cơ quan Lưu trữ An ninh Quốc gia của Đại học George Washington công bố cho thấy các quan chức trong chính quyền của Tổng thống George W. Bush đã đưa ra một số yêu cầu cho Pakistan, từ việc chặn các chuyến hàng vũ khí tới al-Qaida cho đến việc cung cấp cho Mỹ thông tin tình báo và cho phép bay các máy bay quân sự và tình báo qua lãnh thổ nước này.

CIA đã thực hiện hàng trăm cuộc tấn công bằng máy bay không người lái được phát động từ Pakistan nhằm vào các thủ lĩnh al-Qaida và những kẻ được cho là có quan hệ với các nhóm khủng bố. Theo số liệu do các nhà quan sát lưu giữ, hàng trăm thường dân đã chết trong các cuộc tấn công, dẫn đến các cuộc biểu tình lan rộng và sự phẫn nộ của công chúng ở Pakistan.

Pakistan tiếp tục bị cáo buộc chứa chấp Taliban sau khi liên minh do Mỹ hậu thuẫn đẩy nhóm này khỏi quyền lực ở Kabul. Và bin Laden đã bị lực lượng đặc biệt của Mỹ tiêu diệt vào năm 2011 trong một cuộc đột kích bí mật vào một khu nhà ở thành phố Abbottabad của Pakistan. Hoạt động của bin Laden khiến nhiều người ở Mỹ đặt câu hỏi liệu Pakistan có chứa chấp bin Laden hay không và câu hỏi này đã khiến người Pakistan tức giận, những người cảm thấy cuộc đột kích Mỹ đã vi phạm chủ quyền của họ.

Ông Douglas London, người giám sát các hoạt động chống khủng bố của CIA ở Nam Á cho đến năm 2018, cho biết: “Trong nhiều năm, các quan chức CIA đã cố gắng đối đầu với những người đồng cấp Pakistan sau khi thu thập thêm bằng chứng về việc các nhân viên tình báo Pakistan giúp Taliban chuyển tiền và các chiến binh vào một cuộc nổi dậy đang phát triển ở nước láng giềng Afghanistan”.

Ông London, tác giả của cuốn sách sắp xuất bản “The Recruiter”, cho biết ông hy vọng tình báo Mỹ sẽ xem xét các mối quan hệ hợp tác hạn chế với Pakistan về những kẻ thù chung như al-Qaeda hay Nhà nước Hồi giáo-Khorasan, kẻ đã nhận trách nhiệm về vụ tấn công liều chết bên ngoài sân bay Kabul vào cuối tháng trước trong những ngày cuối cùng của cuộc di tản của Mỹ khỏi Afghanistan.

“Rủi ro đôi khi là đối tác của bạn cũng là mối đe dọa đối với bạn chẳng kém gì kẻ thù mà bạn đang theo đuổi”, ông London kết luận.

Hoàng Vân