Tranh luận nóng

Kênh đào Istanbul Thổ Nhĩ Kỳ có giúp Mỹ-NATO ?

Thứ Ba, 25/05/2021 13:32

(Quan hệ quốc tế) - Việc đào kênh Istanbul giúp Thổ Nhĩ Kỳ và NATO ra vào Biển Đen sẽ không phải chấp hành các quy định của Công ước Montreux 1936.

Những mối lo ngại của Nga trên Biển Đen

Vừa qua, cựu Phó Tổng thư ký Liên Hợp Quốc Sergei Ordzhonikidze kể với Izvestia rằng, Nga cần phải chuẩn bị đối phó với các mối đe dọa ngày càng tăng, khi trong thời gian gần đây, ở vùng biên giới với Nga, các công trình hạ tầng quân sự của NATO đã tiếp cận không chỉ biên giới đất liền mà còn cả biên giới trên biển.

Theo ông, tại thềm Biển Đen, Hoa Kỳ có Thổ Nhĩ Kỳ, Romania, Bulgaria là các đồng minh trong khối liên minh quân sự - chính trị NATO. Thực tế đó giúp tàu thuyền của hải quân Mỹ có thêm khả năng tiếp nhiên liệu và bảo dưỡng tại cảng của những nước này, tức là chúng có thể lưu lại ở đó trong thời gian dài.

Ở vùng biển phía nam đất nước, mối đe dọa không chỉ liên quan trực tiếp đến vùng Krasnodar hay Crimea, mà các nước NATO đang phát tín hiệu ủng hộ Ukraine. Tàu của NATO thường ghé vào Odessa, tổ chức các cuộc diễn tập chung. Mà bất kỳ sự xuất hiện nào của tàu khu trục mang tên lửa Tomahawk ở khu vực Biển Đen cũng có nghĩa là tên lửa từ đó sẽ đến được Moscow. Nếu chúng mang theo đầu đạn hạt nhân, thì đó đã trở thành mối đe dọa trực tiếp - ông Ordzhonikidze nói.

Nhà chính khách này nhấn mạnh, điều này cho thấy sự gia tăng các mối đe dọa đối với Nga, bao gồm cả mối đe dọa về tên lửa và hạt nhân.

Theo ông, phía Nga cũng lo ngại về những vấn đề khác, trong đó có tuyên bố của Thổ Nhĩ Kỳ rằng “họ sẽ đào một con kênh song song với hai eo biển Bosphorus và Dardanelles”, có quy mô tương đương kênh đào Suez (Ai Cập) và Kênh đào Panama.

Hồi tháng 3 vừa qua, giới chức lãnh đạo Thổ Nhĩ Kỳ đã phê duyệt dự án kênh đào Istanbul kinh phí 9,2 tỉ USD. Kênh đào Istanbul sẽ kết nối Biển Đen ở phía Bắc Istanbul với biển Marmara ở phía Nam thành phố này, góp phần quan trọng thúc đẩy sự phát triển giao thương giữa tuyến đường biển Địa Trung Hải với các nước trong Biển Đen

Chính phủ Thổ Nhĩ Kỳ cho biết, con kênh mới sẽ giảm bớt lưu lượng vận tải trên Eo biển Bosphorus, một trong những tuyến đường hàng hải nhộn nhịp nhất thế giới và ngăn ngừa các sự cố tương tự như tàu chở hàng Ever Given mắc kẹt ở kênh đào Suez của Ai Cập.

Kenh dao Istanbul Tho Nhi Ky co giup My-NATO ?
Kênh đào Istanbul sẽ chạy song song với eo biển Bosphorus

Nguy cơ từ kênh đào Istanbul của Thổ Nhĩ Kỳ

Mặc dù chính quyền Ankara chỉ đề cập đến khía cạnh kinh tế nhưng với vai trò là một cường quốc quân sự trên Biển Đen, Nga phải quan tâm đến con đường huyết mạch ra Đại Trung Hải nếu không muốn bị nhốt trong cái “ao làng”.

Hơn nữa, con kênh này còn có liên quan mật thiết đến sự hiện diện quân sự của NATO trong Biển Đen, khi NATO không phải chịu sự chi phối của Công ước Montreux 1936, khi di chuyển qua eo biển Bosphorus.

Công ước Montreux được thông qua năm 1936 quy định duy trì quyền tự do đi lại qua eo biển cho các tàu buôn của tất cả các nước, cả trong thời bình và thời chiến. Tuy nhiên, có các quy định khác nhau về việc đi lại của tàu chiến đối với các quốc gia thuộc Biển Đen và không thuộc Biển Đen qua eo biển Bosphorus của Thổ Nhĩ Kỳ.

Theo Công ước Montreux 1936, tàu của các quốc gia không có cửa ra Biển Đen có thể ở trong vùng nước của khu vực này không quá 21 ngày. Ngoài ra, Công ước còn quy định những hạn chế đáng kể về trọng tải của tàu.

Theo đó, tổng trọng tải của tất cả các tàu chiến không thuộc Biển Đen ở Biển Đen không được lớn hơn 30.000 tấn (hoặc 45.000 tấn trong các điều kiện đặc biệt).

Nhưng quan trọng nhất là “không quá chín tàu chiến nước ngoài, với tổng trọng tải 15.000 tấn, có thể đi qua eo biển Bosphorus bất kỳ lúc nào và không một con tàu nào nặng hơn 10.000 tấn có thể đi qua”. Do đó, các hàng không mẫu hạm và tàu đổ bộ tấn công của hải quân Mỹ không thể đi qua eo biển này để vào Biển Đen.

Việc tự đào một con kênh nhân tạo cho phép Thổ Nhĩ Kỳ có một luồng đường ra-vào Biển Đen không chịu sự chi phối của công ước Công ước Montreux 1936. Điều đó đồng nghĩa với việc các tàu thuyền NATO có lượng giãn nước trên 10.000 tấn có thể tự do đi qua nó để vào Biển Đen. Khi đó, các biên đội tàu đổ bộ tấn công và tàu sân bay Mỹ có thể hiện diện trong vùng biển sân sau của Nga.

Vị chính khách Sergei Ordzhonikidze lưu ý rằng, hiện nay chính quyền Moscow phải có biện pháp đối phó, cần tập trung lực lượng để tăng cường sự hiện diện của hải quân ở Biển Đen do tầm quan trọng của sườn phía nam trong giai đoạn này ngày càng gia tăng.

Nhưng hiện nay, Hạm đội Biển Đen của Nga chưa đủ mạnh khi so với sức mạnh tổng hợp của các nước NATO tại khu vực này.

Do đó, trong thời gian qua, Nga đã nỗ lực tái trang bị cho Hạm đội Biển Đen, nâng cấp kho vũ khí-trang bị nhằm giúp của Hạm đội này có đủ năng lực đối phó với đe dọa từ NATO, đáp ứng yêu cầu bảo vệ chủ quyền biên giới biển, phòng thủ phía nam đất nước.

Huy Bình