Tranh luận nóng

Châu Âu hỏi Mỹ đồng minh kiểu gì?

Thứ Sáu, 24/09/2021 07:32

(Quan hệ quốc tế) - Người châu Âu tự đặt câu hỏi về mối quan hệ với Mỹ là Đồng minh theo nhu cầu? Đồng minh dùng một lần rồi vứt bỏ? Hay đồng minh hạng B.

Cay đắng đồng minh hạng B

Tổng thống Joe Biden trong cuộc gặp đầu tiên với Thủ tướng Australia Scott Morrison kể từ khi công bố thỏa thuận an ninh ba bên đã không tiếc lời ca ngợi mối quan hệ đồng minh Mỹ-Australia.

Trong cuộc gặp bên lề phiên họp của Đại hội đồng Liên hợp quốc tại New York, Tổng thống Biden nói với Thủ tướng Morrison: “Mỹ không có đồng minh nào gần gũi và đáng tin cậy hơn Australia”.

Những mỹ từ mà ông Biden dành cho Australia chắc hẳn đã động chạm tới các đồng minh bên kia bờ Đại Tây Dương. Viện nghiên cứu chính trị quốc tế Italy (ISPI) đã tỏ ra cay đắng khi đặt câu hỏi EU đang là kiểu đồng minh nào theo đánh giá của Mỹ: Đồng minh theo nhu cầu? Đồng minh dùng một lần rồi vứt bỏ? Đồng minh hạng B (ở đây có lẽ không cần dấu hỏi).

Chau Au hoi My dong minh kieu gi?
Châu Âu ngày càng hoài nghi mối quan hệ đồng minh với Mỹ

Tổng thống Biden đã xoa dịu những lo lắng của châu Âu bằng cách tuyên bố rằng "Nước Mỹ đang trở lại". Song theo ISPI, nước Mỹ của ông Biden không khác nhiều so với nước Mỹ “ích kỷ và hướng nội” dưới thời người tiền nhiệm Donald Trump. Bằng chứng được đưa ra là việc rút quân vội vàng khỏi Afghanistan mà không thông báo cho các đồng minh trên thực địa, không hỏi ý kiến của họ. Và bây giờ là AUKUS.

AUKUS là nguyên nhân dẫn tới việc Australia từ bỏ hợp đồng mua tàu ngầm của Pháp đề quay sang Mỹ, khiến quốc gia châu Âu này thiệt hại hàng chục tỷ USD. Tuy nhiên, ISPI cho rằng có một thiệt hại chính trị đang ảnh hưởng đến tất cả các đồng minh của Mỹ ở châu Âu. AUKUS gợi nhớ đến cuộc xâm lược Iraq năm 2003 khi Tổng thống Mỹ lúc đó là George Bush và Thủ tướng Anh Tony Blair tiến hành cuộc tấn công, phớt lờ sự bối rối và phản đối của châu Âu.

Trong một bài viết khác, ISPI cho rằng mặc dù nỗ lực của Pháp nhằm miêu tả AUKUS như một sự thô lỗ đối với châu Âu nghe có vẻ phóng đại, song cách mà liên minh này được công bố đã khiến các đồng minh khá tức giận. EU đã ngạc nhiên trước tin tức về một liên minh “không thể đạt được trong một sớm một chiều”, và EU cũng không được tham vấn trước về vấn đề này.

Điều này buộc EU một lần nữa phải suy ngẫm về tầm quan trọng của việc tiến tới quyền tự trị chiến lược của mình. Ngoại trưởng Pháp Le Drian giải thích rằng “họ đang quay lưng lại với một số cam kết toàn cầu và có một mối liên hệ giữa những gì đã xảy ra ở Afghanistan và AUKUS.

Nhưng trong một liên minh thực sự, chúng ta nên trao đổi với nhau, nên tôn trọng nhau, tôn trọng chủ quyền của nhau. Tuy nhiên lần này điều đó đã không xảy ra, và đó là lý do tại sao một cuộc khủng hoảng đang xảy ra".

Chau Au hoi My dong minh kieu gi?
Mất hợp đồng tàu ngầm hàng chục tỷ đô, Pháp cay đắng tuyên bố bị đồng minh "đâm sau lưng"

ISPI dẫn lời chuyên gia Stefano Stefanini đánh giá: “Như đã xảy ra ở Afghanistan, thỏa thuận AUKUS cho thấy Washington ít nhạy cảm đối với các đồng minh châu Âu. Đó là một thực tế mà chúng ta sẽ phải học cách chung sống”.

Tuy nhiên, chuyên gia này cũng cảnh báo: “EU cần phải tránh không để những gì là tranh cãi Pháp-Mỹ bị Paris nâng tầm thành tranh cãi EU-Mỹ hoặc EU-Australia. Theo nghĩa này, AUKUS sẽ không thể là lý do biện minh cho việc Pháp cản trở các cuộc đàm phán giữa EU và Australia về một hiệp định thương mại tự do”.

Cái lý của EU và Australia

Về phần mình, tờ Les Echos của Pháp đánh giá việc Mỹ rút quân đột ngột khỏi Afghanistan và thiết lập AUKUSmà không có bất kỳ sự tham vấn nào với châu Âu và Pháp là những bằng chứng cho thấy Mỹ không còn quan tâm đến các đồng minh của mình ở châu Âu. Theo tờ báo Pháp, vụ việc thực sự trở thành một tiếng sét ngoại giao và sẽ để lại những vết hằn trong quan hệ song phương.

Tờ Les Echos dẫn lời giới phân tích đánh giá đây thực sự là một đòn chí tử giáng vào nước Pháp, vốn coi Mỹ và Anh là hai đồng minh chiến lược và quân sự chính. Bà Alexandra de Hoop Scheffer, Giám đốc Quỹ Marshall của Đức ở Paris nói: “Chúng ta có thể thấy rõ chủ ý của ông Joe Biden là muốn gạt bỏ nước Pháp, một quốc gia có tầm nhìn chiến lược về khu vực, để tạo ra một liên minh thay thế".

Chau Au hoi My dong minh kieu gi?
Tổng thống Mỹ J. Biden công bố thoả thuận an ninh ba bên AUKUS ngày 15/9

Còn ông Bruno Tertrais, Phó giám đốc Quỹ Nghiên cứu Chiến lược, bình luận: “Điều này thực sự đặt mối quan hệ của Pháp với Mỹ vào tình trạng khủng hoảng nghiêm trọng, tương tự như cuộc khủng hoảng mà chúng ta đã trải qua với Iraq và Syria lần lượt vào năm 2003 và 2013.

Tất nhiên, hai nước sẽ vẫn là đồng minh, nhưng vụ việc này sẽ củng cố nhận định của Tổng thống Pháp cho rằng liên minh Đại Tây Dương đã chết, ngay cả khi NATO đang hoạt động khá tốt".

Theo chuyên gia Bruno Tertrais: "Vụ việc xảy ra vào trước ngày Pháp làm Chủ tịch châu Âu sẽ tiếp thêm sức mạnh cho nước này trong việc quyết tâm đẩy mạnh quyền tự chủ chiến lược của châu Âu, ngay cả khi các lập luận của Pháp không phải lúc nào cũng được các đối tác lắng nghe".

Theo ông, việc hình thành liên minh AUKUS sẽ dẫn đến "việc chia tách châu Âu với các đồng minh Anglo-Saxon và điều này sẽ chỉ khiến người Trung Quốc thích thú".

Les Echos đặt ra câu hỏi liệu có nên tin vào đồng minh Mỹ, đặc biệt là khi nước này có thể gây áp lực để Australia từ bỏ hợp đồng với Pháp, trong khi bản thân họ đang tìm cách tái công nghiệp hóa nước Mỹ.

Chau Au hoi My dong minh kieu gi?
Australia nói rõ nhu cầu cần có tàu ngầm hạt nhân

Về phần mình, Viện Chính sách Chiến lược Australia (ASPI) có bài viết nhận định thế giới đã thay đổi rất nhiều kể từ tháng 4/2016, thời điểm Australia đã lựa chọn tàu ngầm thông thường chạy bằng động cơ diesel làm vũ khí chủ chốt dưới đáy biển, được hợp tác chế tạo với Pháp.

Khi đó, tàu ngầm hạt nhân đã bị loại trừ vì tính nhạy cảm của công nghệ hạt nhân quân sự, sự phức tạp và chi phí, và vì Australia được thông báo rằng các nhu cầu chiến lược của Australia sẽ được đáp ứng bởi tàu ngầm diesel.

Năm 2016, chính phủ Anh gần như chắc chắn sẽ không vì sự cấp bách mà phải chia sẻ bí mật hạt nhân với Australia, còn Mỹ sẽ chỉ làm như vậy nếu phải chịu một sức ép đặc biệt, cụ thể là sự lỗi thời của các tàu ngầm của Hải quân Mỹ. Lịch sử chỉ ghi nhận việc Mỹ chia sẻ công nghệ hạt nhân một lần duy nhất là với Anh vào năm 1958.

ASPI cho rằng bản chất lâu dài của quan hệ đối tác AUKUS là hoàn toàn phù hợp với thách thức lâu dài từ quốc gia đông dân nhất thế giới. Theo đó, việc thay đổi giọng điệu hay chính sách ngoại giao không thể làm thay đổi “bản năng và tư duy” của họ. ASPI khẳng định chỉ có thể hy vọng sự tăng cường khả năng răn đe của một nhóm các quốc gia hùng mạnh có thể đem lại sự thay đổi đó.

Đông Triều