Tranh luận nóng

Sông rạch miền Tây sạt lở nghiêm trọng: 'Điều cần làm..'

Thứ Ba, 15/06/2021 07:45

(Khoa học) - Theo ông Thiện, chỗ nào cần bảo vệ bằng công trình thì phải cố hết sức, còn chỗ nào bảo vệ bằng công trình không hiệu quả thì phải di dời dân.

Tại 2 tỉnh An Giang và Đồng Tháp, tình trạng sạt lở bờ sông, rạch ngày càng gia tăng, ảnh hưởng nặng nề đến đời sống của người dân và các công trình giao thông.

Nói về tình trạng sạt lở này, ngày 14/6, trao đổi với PV, Thạc sĩ Nguyễn Hữu Thiện – chuyên gia nghiên cứu độc lập về sinh thái ĐBSCL cho rằng, trước tiên phải nói về nguyên nhân khiến sông rạch ở miền Tây sạt lở ngày càng gia tăng là do sự mất cân bằng trên toàn hệ thống sông Mê Kông, tức là sự thiếu cát và phù sa.

Nguyên nhân đằng sau là do các đập thủy điện chặn cát và việc khai thác cát trên sông Mê Kông ở tất cả các quốc gia từ Thái Lan, Lào, Campuchia và Việt Nam.

"Sạt lở lan tỏa ở khắp ĐBSCL chứ không phải một nơi vì khi mà khai thác cát, đáy sông bị khoét sâu thì bờ sông sẽ dễ bị sụp đổ. Nếu chúng ta quan sát các vụ sạt lở bờ sông ở ĐBSCL sẽ thấy các vụ sạt lở có một đặc điểm chung.

Đó là trước khi sạt lở khoảng 1-2 ngày, thường có một vết nứt cách bờ sông khoảng 5m, chạy dài 80-100m. Sau đó, toàn bộ đoạn bờ sông bị nứt bị trượt đổ ụp xuống sông. Điều này chứng tỏ sạt lở là do đất bị mất chân bên dưới, phần đất ở trên trượt cả khối xuống", chuyên gia Nguyễn Hữu Thiện lý giải.

Nói về cách khắc phục, Thạc sĩ Thiện cho rằng, theo nguyên tắc của tự nhiên thì con người không ai có thể thay đổi được nên không nên nghĩ đến chuyện chống lại quy luật của tự nhiên bởi khi nguyên nhân còn thì hậu quả vẫn sẽ còn.

"Bởi vậy bây giờ chỉ còn cách là khắc phục thôi, phải xem chỗ nào cần bảo vệ bằng công trình, chỗ nào không nên bảo vệ bằng công trình. Nếu bảo vệ bằng công trình thì phải biết bảo vệ bằng cái gì, có xứng đáng bỏ ra nghìn tỷ đồng hay không.

Như vậy, chỉ bảo vệ bằng công trình ở những nơi cực kỳ quan trọng như những nơi tập trung đông người, là thành phố, gần đường giao thông lớn nên không thể bỏ thì mới cố hết sức để bảo vệ.

Còn đối với những vùng ven sông ở nông thôn, thưa dân cư thì cần chủ động di dời người dân khỏi những nơi có nguy cơ cao. Quản lý, quy hoạch khai thác cát theo tinh thần liên kết vùng, liên tỉnh, vì khai thác cát ở một nơi sẽ ảnh hưởng toàn bộ dòng sông phía dưới và bờ biển", ông Thiện phân tích.

Song rach mien Tay sat lo nghiem trong: 'Dieu can lam..'
Tỉnh lộ 946, đoạn thuộc ấp 1, xã Long Điền B, huyện Chợ Mới (An Giang) sạt lở khiến 1/2 mặt đường sạt xuống rạch Ông Chưởng. Ảnh: TNO

Ông Thiện cho biết, hiện ông đã thấy bản đồ sạt lở đã có những vệt màu phân biệt độ nguy cơ cao với nguy cơ thấp. Bản đồ sạt lở giúp ích rất lớn cho mọi người bởi khi xem bản đồ chúng ta sẽ biết được chỗ nào màu đỏ, chỗ nào màu cam, chỗ nào màu vàng. Ở chỗ có vệt đỏ thì phải kiên quyết di dời người dân sớm. Tuy nhiên, tâm lý người dân khi ở đâu lâu rồi thì không muốn chuyển đi bởi liên quan đến sinh kế của họ.

Bởi vậy đối với việc này cần có một chương trình hỗ trợ sinh kế cho những người dân phải di dời đi nơi khác. Thay vì đổ tiền vào những công trình không có tác dụng nhiều thì nên để số tiền đó giải quyết tái định cư cho người dân.

"Đối với việc làm các công trình để chống đỡ việc sạt lở có mấy điều đáng chú ý đó là mất rất nhiều tiền và thứ 2 là công trình nào cũng có tuổi thọ, không có công trình nào là được mãi mãi, thứ 3 là tạo cảm giác an toàn giả. Tức là khi tưởng an toàn nhưng khi sụp đổ là sẽ mất tất cả, điều đó còn gây thiệt hại lớn hơn là việc giải quyết tái định cư cho dân.

Một điều quan trọng nữa là đối với dòng sông, khi nó chọn điểm nào để gây sạt lở thì đó là điểm hợp lý nhất đối với nó. Sau khi sông đã gây sạt lở để cân bằng năng lượng, nếu ta trám lấp lại tức là đưa dòng sông trở lại trạng thái mất cân bằng năng lượng trước khi sạt lở.

Dòng sông sẽ phải tự tìm cách giải quyết là phá vỡ công trình đó, đào sâu đáy sông hoặc ăn sang phía bờ kia. Sạt lở bờ sông ở ĐBSCL thường xảy ra vào đầu mùa lũ vì dòng chảy bắt đầu mạnh ăn đứt chân bên dưới và mực nước còn thấp không đỡ được trong lực khối bờ sông bên trên", ông Thiện nói thêm.

Trước đó, theo phản ánh, tại tỉnh An Giang, liên tiếp từ ngày 20/5 đến nay, dọc rạch Ông Chưởng (huyện Chợ Mới, An Giang) đã xảy ra 3 vụ sạt lở bờ sông, khiến 12 hộ dân thuộc các xã Long Kiến và Long Điền B phải di dời khẩn cấp. 

Sạt lở cũng khiến tỉnh lộ 946 (đoạn thuộc ấp 1, xã Long Điền B) lở một đoạn dài hơn 40 m và ăn sâu hơn nửa mặt đường, khiến các phương tiện vận tải lớn không thể lưu thông.

Trong khi đó, 11 nhà dân dọc bờ rạch Ông Chưởng (thuộc ấp Long Hòa 1, xã Long Kiến) phải di dời khẩn cấp tài sản khi nơi đây xuất hiện vết nứt dài khoảng 60 m, ăn sâu vào tỉnh lộ 946 khoảng 2 m.

Theo thông tin trên báo Thanh Niên, ông Vũ Minh Thao, Phó chủ tịch UBND huyện Chợ Mới, cho biết toàn huyện có 18 đoạn sông với chiều dài hơn 47,5 km được cảnh báo nguy cơ sạt lở nguy hiểm. Hiện có khoảng 2.000 hộ dân sinh sống trong khu vực cần phải di dời. Riêng rạch Ông Chưởng trên địa bàn huyện có 11 đoạn cảnh báo nguy hiểm dài hơn 10 km, trên 350 hộ dân cần phải di dời khẩn cấp.

Trước đó, vào sáng 3/6, trên địa bàn thị trấn An Phú, huyện An Phú (An Giang) cũng đã xảy ra vụ sạt lở đất dọc bờ sông Châu Đốc khiến 6 căn nhà dân phải tháo dỡ, di dời khẩn cấp.

Còn tại Đồng Tháp, từ đầu năm 2021 đến nay, trên địa bàn tỉnh đã xảy ra nhiều vụ sạt lở bờ sông ảnh hưởng nặng nề đến công trình giao thông và tài sản người dân.

Song rach mien Tay sat lo nghiem trong: 'Dieu can lam..'
Vụ sạt lở xảy ra sáng 2/6 khiến tuyến đường nhựa Nha Mân - Phú Long (Đồng Tháp) đứt đoạn. Ảnh: TNO

Rạng sáng 2/6, bờ sông Nha Mân sạt lở một đoạn dài 20 m, ăn sâu vào đất liền 3 - 4 m, cắt đứt hoàn toàn tuyến đường Nha Mân - Phú Long. Mới đây, khoảng 2h30 sáng 10/6, vụ sạt lở rạch Cái Dầu, thuộc địa bàn ấp Bình Chánh (xã Bình Thành, H.Thanh Bình) khiến 3 căn nhà sập đổ hoàn toàn xuống sông, rất may không có thiệt hại về người.

Thanh Giang