Tranh luận nóng

Lan đột biến: Chiếu xạ là thích màu nào có màu đó

Thứ Tư, 07/07/2021 07:32

(Khoa học) - Chiếu xạ vào cây giống làm thay đổi tình trạng cây, có thể tạo ra sắc hoa khác nhau, muốn màu nào, có màu đó.

Trên địa bàn tỉnh Lâm Đồng, nơi được cho là vựa hoa của cả nước đang tập trung 2 đơn vị có thể tạo được giống lan đột biến chỉ trong thời gian ngắn, đó là Trung tâm Công nghệ bức xạ và Công nghệ sinh học (Viện Nghiên cứu hạt nhân) và Trung tâm Ứng dụng khoa học và công nghệ Lâm Đồng (Sở KH-CN tỉnh Lâm Đồng).

Lan dot bien: Chieu xa la thich mau nao co mau do
Chiếu xạ làm đột biến tình trạng cây lan. Ảnh: Dân Việt

Chia sẻ với Đất Việt, ông Phan Quốc Chính - Trưởng phòng nghiên cứu chuyển giao - Trung tâm Ứng dụng khoa học và công nghệ Lâm Đồng cho biết, từ năm 2019, nhận thấy thị trường hoa lan và cây cảnh đột biến đang trở nên thịnh hành, ông đã chủ nhiệm đề tài nuôi cấy mô lan Giã Hạc Di Linh trong phòng thí nghiệm và đã thành công.

Trong đề tài này, Trung tâm đã lựa chọn việc nuôi cấy mô từ hạt của cây mẹ để cho ra các cây con có được đặc tính nguyên bản của cây gốc. Hiện vườn ươm đang dự trữ hơn 500 cây lan Giã Hạc Di Linh, là kết quả khoa học của đề tài này.

Trung tâm cũng đã lưu giữ mô gốc của cây và do đó, chỉ cần có đơn đặt hàng thì số lượng cây bao nhiêu cũng có thể đáp ứng được.

Được biết, giá một cây nuôi cấy mô chỉ vào khoảng 25.000 đồng tùy vào chiều cao của cây. Theo ông Chính, các cây trong vườn ươm hiện có chiều cao khoảng 10cm.

Lan dot bien: Chieu xa la thich mau nao co mau do
Ông Phan Quốc Chính - Trưởng phòng nghiên cứu chuyển giao - Trung tâm Ứng dụng khoa học và công nghệ Lâm Đồng, chủ nhiệm đề tài nuôi cấy mô hoa lan Giã Hạc Di Linh. Ảnh: Dân Việt

Với các sản phẩm này, có thể dễ dàng mua chọn và cho đột biến bằng "nhân tạo" đó là thông qua chiếu xạ tại Trung tâm Công nghệ bức xạ và Công nghệ sinh học (Viện Nghiên cứu hạt nhân).

Trung tâm Công nghệ bức xạ và Công nghệ sinh học là đơn vị thường xuyên ứng dụng kỹ thuật bức xạ để chọn tạo giống đột biến trên cây trồng. 

Theo báo Dân Việt, quy trình chiếu xạ khá nhanh gọn, với máy chiếu xạ tia Gama Cobalt công nghệ mới, quy trình này chỉ mất khoảng 1-2 phút và hoàn toàn tự động.

Ngay sau đó, hạt giống hoa lan sẽ được đưa đến phòng tách để nuôi cấy trong dung dịch dinh dưỡng trong một thời gian nhất định. Sau đó, những cây này tiếp tục được phân lập nhiều lần để chọn ra những hình thái đột biến khác với cây mẹ.

Thạc sỹ Lê Xuân Cường, kỹ thuật viên chiếu xạ (Trung tâm Công nghệ bức xạ và Công nghệ sinh học) cho biết, số liều chiếu sẽ khác nhau tùy vào từng mẫu chiếu mà khách hàng cung cấp như mẫu bằng mô tế bào, cành, cây con… “Sau khi chiếu xạ sẽ cho ra đột biến ngẫu nhiên, có lợi hoặc có hại, không tùy thuộc vào ý muốn của mình” - Thạc sỹ Cường cho biết.

Hiện tại Phòng Nuôi cấy của Trung tâm đang lưu trữ nhiều cây con lan Giã Hạc đã xuất hiện đột biến trên thân cây, trên lá. Cụ thể màu lá, thân cây đã chuyển sang màu trắng hoặc tím. Đây là những hình thái đột biến có thể nhìn thấy ngay, đối với màu sắc hoa phải trồng chờ cây sinh trưởng ra hoa như bình thường mới biết.

Theo ông Lê Văn Thức, Phó Giám đốc Trung tâm Công nghệ bức xạ và Công nghệ sinh học, đối với cây hoa, bằng kỹ thuật chiếu xạ có thể chọn lọc được các màu sắc hoa hoặc chọn các tính trạng kháng với điều kiện bất lợi của môi trường như ngăn bệnh nấm, vi khuẩn trên cây.

“So với đột biến tự nhiên, xác suất là một phần ngàn hoặc một phần triệu nhưng việc dùng nguồn phóng xạ gây đột biến cho thực vật sẽ có xác suất cao hơn gấp hàng trăm, hàng nghìn lần” - ông Thức phân tích.

Hiện nay, Viện Nghiên cứu hạt nhân đã sử dụng kỹ thuật chiếu xạ kết hợp với phương pháp In-vitro, áp dụng kỹ thuật ra hoa trong ống nghiệm để chọn lọc nhanh các dạng đột biến màu sắc hoa, rút ngắn thời gian chọn lọc, giảm chi phí phân lập dòng đột biến mà như trước đây phải trồng ra đồng ruộng để chọn lọc.

Lan dot bien: Chieu xa la thich mau nao co mau do
Kỹ thuật viên thực hiện lệnh cho máy chiếu phóng xạ gây đột biến cho cây trồng. Ảnh: TTXVN

Theo phân tích của ông Phan Quốc Chính, một cây lan đột biến có thể được tác động để thay đổi các tình trạng cây và chọn màu sắc theo ý muốn. Tuy nhiên, riêng về mùi thơm của lan có thể sẽ đòi hỏi các kỹ thuật công phu hơn mà hiện nay Việt Nam có thể chưa làm được.
 
Trước thực trạng mua bán mầm con phát triển từ mắt của cây lan mẹ đột biến, còn gọi là kie đang tràn lan, định giá "tứ tung" trên thị trường, nhiều chuyên gia đã gửi đi cảnh báo lừa đảo.

Thực tế việc mua bán định giá lan hiện nay chưa có bất cứ một cơ quan nào quản lý mà tùy thuộc vào thị trường, "thuận mua vừa bán" nhưng đã có không ít những "trái đắng" mà người mua lan nhận về khi hoa nở ra không phải đột biến như từng quảng cáo.

Cúc Phương