Tranh luận nóng

Chuyên gia Hà Lan:Hạn chót để ĐBSCL khắc phục xâm nhập mặn

Thứ Sáu, 23/07/2021 17:20

(Khoa học) - Nghiên cứu mới của các nhà khoa học Hà Lan xác định năm 2050 là hạn chót để khắc phục tình trạng xâm nhập mặn ở ĐBSCL.

Trang tin Mongabay.com - một trong những trang web về bảo tồn rừng và khoa học môi trường hàng đầu thế giới dẫn nghiên cứu của các nhà khoa học tại công ty tư vấn Deltares (Hà Lan) cho biết, tình trạng hạn mặn ở ĐBSCL ngày càng trầm trọng là do việc xây dựng các đập ở thượng nguồn và khai thác cát ở hạ lưu, nhưng biến đổi khí hậu có thể sẽ là yếu tố chi phối vào năm 2050.

Nói cách khác, các quốc gia sông Mekong, đặc biệt là Việt Nam nằm ở cuối nguồn, chỉ có từ đây đến năm 2050 để áp dụng các biện pháp giảm thiểu thiệt hại, từ đó về sau mọi thứ sẽ vượt ngoài tầm kiểm soát của con người.

Các tác giả của nghiên cứu cho rằng các bên liên quan trong khu vực cần phải giải quyết các nguyên nhân con người gây ra xâm nhập mặn ở đồng bằng hiện nay, trước khi biến đổi khí hậu khiến nó trở thành một vấn đề toàn cầu.

Chuyen gia Ha Lan:Han chot de DBSCL khac phuc xam nhap man
Ảnh vệ tinh của ĐBSCL. Ảnh: NASA

Sepehr Eslami, nhà nghiên cứu và cố vấn cao cấp tại Deltares - Trưởng nhóm nghiên cứu cho biết, công trình này là tổng hợp dữ liệu của 12 năm nghiên cứu thuộc dự án "Rise and Fall" hợp tác giữa Đại học Utrecht và Viện Deltares (Hà Lan), cung cấp dữ liệu cần thiết cho các nhà lãnh đạo hoạch định chính sách cũng như các nhà khoa học đang theo đuổi vấn đề này trên thế giới.

Trước đó, hai nghiên cứu khác cùng thuộc dự án "Rise and Fall" lần đầu tiên xác lập mối liên hệ giữa tình trạng "đói phù sa" do con người gây ra (xây đập chắn dòng nước) và xâm nhập mặn ở cuối nguồn.

Mặc dù đầu thế kỷ 21 đã có nhiều nhà khoa học cảnh báo sớm, xâm nhập mặn lại thường bị cho là liên quan chủ yếu đến nước biển dâng và biến đổi khí hậu.

Nhóm nghiên cứu đánh giá, trong 20 năm qua, biến đổi khí hậu chỉ chiếm chưa đến 5% thách thức mà ĐBSCL phải đối mặt, tình trạng gia tăng độ mặn với nạn đói phù sa đều do cả thủy điện ở thượng nguồn và khai thác cát ở hạ nguồn gây ra.

Hiện có 11 đập thủy điện ở Trung Quốc, 2 đập ở Lào và ít nhất 300 đập trên các nhánh sông ở thượng nguồn lưu vực sông Mekong. Việc này chia dòng sông thành các hồ chứa và ngăn chặn dòng chảy của phù sa ở hạ lưu, làm thay đổi hình dạng và độ sâu của lòng sông.

Theo Marc Goichot, cố vấn cấp cao của WWF, các đập này đang giữ lại phần lớn lượng phù sa ở sông Mekong - từ 50% đến 60%.

Nạn khai thác cát làm trầm trọng thêm vấn đề. Theo nhà nghiên cứu Eslami, nạn khai thác cát được thúc đẩy bởi sự phát triển đô thị, và hoạt động này làm mất từ 50 triệu đến 100 triệm m3 cát mỗi năm.

Kết quả, lòng sông Mekong đang sâu hơn 200-300mm  (8-12 inch) mỗi năm. Điều này cho phép nước biển xâm nhập sâu hơn và độ mặn cao hơn trước đây.

Các con đập cũng làm gián đoạn dòng chảy của nước ngọt ở hạ lưu, làm gián đoạn quá trình xả nước biển ra ngoài.

Nghiên cứu chỉ ra rằng trong khi biến đổi khí hậu gây ra những hiểm họa tự nhiên nghiêm trọng đối với vùng đồng bằng trong những thập kỷ tới, thì những yếu tố nhân sinh nêu trên đang có tác động cấp bách hơn nhiều trong ngắn hạn.

Nếu các bên liên quan không can thiệp ngay bây giờ thì rất có thể cơ hội sẽ bị bỏ lỡ.

An Nhiên