Tranh luận nóng

Nga có đưa được trạm vũ trụ mới vào quỹ đạo?

Thứ Hai, 01/03/2021 13:34

(Công nghệ) - Roscosmos có kế hoạch chế tạo trạm vũ trụ của riêng mình thay cho ISS

Nga co dua duoc tram vu tru moi vao quy dao?
Ảnh: Mikhail Japaridze / TASS

Tập đoàn nhà nước "Roskosmos" đã đề cập trong các tài liệu chính thức của tập đoàn về khả năng chế tạo một trạm quỹ đạo của Nga (ROS). Trong tài liệu không có bất kỳ chi tiết cụ thể nào về trạm quỹ đạo mới này.

Việc tạo ra trạm vũ trụ của riêng mình, có thể thay thế ISS, bắt đầu được thảo luận sôi nổi vào cuối năm 2020.

Vào tháng 11, Viện sỹ thông tấn Viện hàn lâm Khoa học Nga, Phi công-Vũ trụ, Phó Tổng giám đốc thứ nhất của Tổng công ty tên lửa và vũ trụ “Energia”- Vladimir Soloviev nói rằng một số bộ phận của ISS bị hư hỏng nghiêm trọng và không thể thay thế được,

Và sau năm 2025 (Thời hạn sử dụng trạm ISS được ấn định là đến năm 2024 nhưng có thể kéo dài đến năm 2030) sẽ bắt đầu sự cố tan rã “giống như tuyết lở” ở các bộ phận khác nhau của trạm).

Đó là lý do tại sao ông Solovyov cho rằng việc chế tạo một trạm quỹ đạo của riêng mình dựa trên mô-đun khoa học và năng lượng mà ISS chưa có là điều cần thiết.

Theo Tổng giám đốc RSC “Energia”, ROS sẽ tương tự như trạm MIR - nó sẽ bao gồm ít nhất năm mô-đun: mô-đun cơ sở; mô-đun sản xuất theo mục đích; mô-đun hỗ trợ vật tư (nhà kho); mô-đun nền tảng để lắp ráp, phóng, tiếp nhận và bảo trì tàu vũ trụ; mô-đun thương mại có thể chứa được 4 khách du lịch với hai cửa sổ lớn và truy cập được Wi-Fi.

Các mô-đun dự kiến sẽ được đưa lên quỹ đạo bằng các tên lửa "Angara-A5" từ sân bay vũ trụ Plesetsk hoặc Vostochny.

Ngoài ra, trạm sẽ có góc nghiêng lớn hơn so với ISS (51,66 độ) là 72 hoặc 98 độ. Phương án góc nghiêng 98 độ sẽ cung cấp một cái nhìn tổng quan đầy đủ về bề mặt Trái đất. Còn một cải tiến khác nữa là sẽ có một máy ly tâm đặc biệt, bên trong tạo ra lực hấp dẫn nhân tạo.

Hiện tượng không trọng lực là một vấn đề nghiêm trọng liên quan đến sức khỏe của các phi hành gia. Từ thời xa xưa, chính Konstantin Tsiolkovsky (Ông tổ của ngành vũ trụ-ND) đã từng đề xuất làm các trạm vũ trụ có thể tự xoay được để tạo ra một trọng lực nhân tạo lên chúng.

Tuy nhiên, ở Roskosmos, người ta nói rằng để tạo ra một lực hấp dẫn trên tàu, tương tự như trên Trái đất, trạm cần phải quay quanh trục của nó với tốc độ vài vòng / giây, điều này sẽ rất tốn kém và không thực tế.

Máy ly tâm bán kính nhỏ là một lựa chọn kinh tế, các phi hành gia có thể có mặt trong đó một thời gian để ngăn ngừa các bệnh lý phát sinh do các tác động tiêu cực của việc không có trọng lực.

Máy ly tâm hiện đang được thử nghiệm tại Viện các vấn đề Y sinh. Ban đầu, mô-đun máy ly tâm được lên kế hoạch gắn vào ISS. Người Mỹ cũng đang tiến hành các thí nghiệm tương tự.

Kế hoạch tạo ra ROS đã được ông Dmitry Rogozin - người đứng đầu Roscosmos - nói đến vào cuối năm 2020. Nhưng nhiều chuyên gia vẫn nghi ngờ rằng dự án sẽ khó được thực hiện, ít nhất là đến năm 2024, khi tuổi thọ của ISS kết thúc.

Vấn đề đầu tiên là tài chính. Ngày nay, việc bảo trì ISS tốn 5 tỷ USD mỗi năm, trong đó Mỹ đóng góp 4 tỷ, và số tiền còn lại do các nước tham gia dự án bổ sung vào.

Còn với ROS, mọi chi phí sẽ do Nga chịu, và đây mới chỉ dành cho công việc bảo trì. Còn chi phí để xây dựng một trạm vũ trụ thì ngay RSC “Energia” cũng chưa được đưa ra con số ước tính. Trong khi đó, năm ngoái, chương trình vũ trụ của Nga đã bị cắt 150 tỷ rúp do nguồn thu ngân sách liên bang giảm.

Điểm thứ hai là kỹ thuật. Trong bối cảnh các lệnh trừng phạt và hợp tác quốc tế rất căng thẳng, người ta nghi ngờ rằng liệu Nga có thể tự mình tạo ra một trạm quỹ đạo mới. Người ta còn nhớ tới những vấn đề đã xảy ra khi chế tạo máy bay chủ lực MS-21, do phương Tây từ chối cung cấp vật liệu composite để chế tạo phần cánh. Trong khi đó, chế tạo một trạm quỹ đạo còn phức tạp hơn một chiếc máy bay nhiều.

Cuối cùng, vấn đề thứ ba là về tính lợi ích trong nguyên tắc hoạt động của trạm quỹ đạo của Nga. Ngày nay, các nhà khoa học và các tổ chức thương mại đang phát triển nhiều dự án cho các trạm vũ trụ thế hệ tiếp theo.

Đây là những trạm hình xuyến sẽ quay trên trục của chúng, tạo ra trọng lực nhân tạo trên trạm (Aurora Station Hotel), và các trạm hình nấm có từ trường bảo vệ (dự án của công ty DC United Space Structures có trụ sở tại Washington), và nhiều dạng khác nữa.

Tất nhiên, nhiều dự án trong số này vẫn còn nằm trong lĩnh vực khoa học viễn tưởng, do trình độ phát triển công nghệ hiện nay chưa cho phép phóng những cấu trúc phức tạp như vậy lên vũ trụ.

Tuy nhiên, ngay cả khi chúng ta nói về triển vọng thực sự thì vào tháng 10 năm 2020, các cơ quan vũ trụ Mỹ và châu Âu đã ký một thỏa thuận về việc phân chia nhiệm vụ xây dựng nền tảng quỹ đạo mặt trăng Gateway, đây là một thành phần cần thiết của chương trình Artemis để đưa con người trở lại bề mặt mặt trăng.

Trạm này sẽ được phóng lên vào năm 2024, đúng với kế hoạch sẽ có một cuộc hạ cánh mới của con người lên mặt trăng.

Nếu tính đến tất cả những điều này thì việc xây dựng trạm quỹ đạo của Nga có vẻ không thực tế lắm, và ngay cả khi dự án được khởi động, có nguy cơ ngay từ đầu nó đã trở nên lỗi thời và quá tốn kém.

Vasily Petrov, nhà nghiên cứu tại Viện Vật lý hạt nhân thuộc Đại học Tổng hợp Moscow, Phó thiết kế trưởng của tổ hợp thiết bị khoa học, cho rằng Nga cần gia hạn hoạt động của ISS và nếu cần xây dựng một trạm mới thì phải hợp tác với các quốc gia khác.

Trước đây, trạm ISS được xây dựng từ các phân đoạn thuộc các quốc gia khác nhau, từ Mỹ đến Nhật Bản, nên người ta nghi ngờ rằng ngành công nghiệp của Nga sẽ khó có thể thực hiện một số khía cạnh kỹ thuật, đặc biệt là công việc tự lập mà không cần đến sự hợp tác quốc tế

Tất nhiên, khoa học Nga có thể đặt ra những nhiệm vụ như vậy, các nhà khoa học có hàng loạt câu hỏi nếu được thực nghiệm trong quỹ đạo gần trái đất thì sẽ rất tốt. Nhưng câu hỏi đặt ra là ai sẽ bỏ tiền cho việc này. Nếu nó là một nhà ga của riêng Nga, thì phần lớn ngân sách chi phí cho việc bảo trì và hoạt động của nó cũng giống như trường hợp của ISS hiện nay.

Hầu hết tất cả các dự án đều liên quan đến trọng lực nhân tạo, đến cấu trúc hình vòng xuyến quay, v.v., đều trù tính cho quỹ đạo cao hơn, kích thước khác và cách tiếp cận kỹ thuật cũng khác.

Vì vậy sẽ cần phải giải quyết ngay lập tức nhiều vấn đề thuộc kỹ thuật về phương pháp tiếp cận, về việc cấp điện, điều khiển trạm, v.v. Tất cả điều này vẫn còn quá sớm đối với Nga từ quan điểm kỹ thuật, vì có thể nguy hiểm nếu nhảy lên nhiều bậc cùng một lúc.

Nếu Roscosmos có thể hợp tác với các đối tác nước ngoài khác như châu Âu, Trung Quốc, Nhật Bản hoặc thậm chí là với Mỹ, có thể theo các điều kiện khác nhau - thì mới có thể nói đến việc xây dựng một trạm quỹ đạo mới. Còn nếu là công việc độc lập, e rằng sẽ hơi tốn kém đối với Nga.

Nếu bây giờ Mỹ và châu Âu bắt đầu xây dựng một trạm quỹ đạo gần mặt trăng thì câu chuyện sẽ khác. Khi đó, sẽ có ai đó quyết định từ bỏ quỹ đạo gần trái đất để tập trung vào việc kia (trạm quỹ đạo gần mặt trăng-TG).

Nhưng ngoài những vấn đề về cách tiếp cận, trạm quỹ đạo mặt trăng còn có một số vấn đề quan trọng liên quan tới sự an toàn. Nếu có điều gì đó xảy ra trên ISS, các phi hành gia sẽ lên các mô-đun hạ cánh và trở về Trái đất một cách an toàn. Còn để di tản khỏi trạm mặt trăng sẽ khó khăn hơn nhiều. Và, sẽ không thể kịp thời trợ giúp được.

Ngoài ra, các điều kiện ở trạm quỹ đạo gần mặt trăng khó khăn hơn rất nhiều. Mặt trăng nằm ngoài từ quyển của Trái đất nên trên trạm này sẽ không có sự bảo vệ khỏi bức xạ mà chính hành tinh cung cấp cho chúng ta, nghĩa là, điều kiện sống cũng như các yêu cầu về hỗ trợ sự sống ở đó sẽ khắc nghiệt hơn nhiều. Đây đều là những vấn đề nghiêm trọng và phức tạp cần được giải quyết.

Nguyễn Quang (Theo “Svobodnaia pressa” Nga)