Tranh luận nóng

GenZ nói thật về chữ hiếu: Khi chữ hiếu là gánh nặng

Thứ Năm, 23/09/2021 18:07

(Tin tức thời sự) - Với nhiều người trẻ, sống hiếu thuận với cha mẹ không còn là trách nhiệm, mà là gánh nặng

Trên mạng xã hội đang tranh luận gay gắt xung quanh quan điểm về chữ hiếu của thế hệ GenZ. Những tranh luận trên xuất phát từ một clip trên mạng xã hội TikTok của một cô gái thế hệ "thìa vàng" nêu quan điểm phản đối việc cha mẹ đòi hỏi trách nhiệm từ con cái, khiến các con cảm thấy cha mẹ là gánh nặng.

GenZ noi that ve chu hieu: Khi chu hieu la ganh nang
Chữ hiếu đối với nhiều người trẻ là gánh nặng, là rào cản

Bên cạnh một số ý kiến cho rằng đó là quan điểm sai lệch thì lại có rất nhiều người trẻ cùng đồng tình và cho rằng: chữ hiếu như tảng đá vô hình đề nặng lên vai con cái; việc nuôi con là trách nhiệm của cha mẹ; không có gì là bất hiếu khi đưa cha mẹ vào viện dưỡng lão...

Lý giải tâm lý trên, PGS.TS Trần Thành Nam – Đại học Giáo dục (Trường ĐH Quốc gia Hà Nội) cho biết, quan niệm về chữ hiếu theo thời gian đã có nhiều thay đổi, nhiều cách hiểu khác nhau.

Nếu trước đây, chữ hiếu là gắn với trách nhiệm, tình cảm, là gắn với việc chăm sóc, phụng dưỡng cha mẹ già thì chữ hiếu bây giờ lại được nhiều người hiểu là phải để cho cha mẹ được hạnh phúc.

Quan niệm hạnh phúc ở đây có thể được hiểu là cha mẹ được sống cuộc sống an nhàn, vui vẻ, được giao lưu với bạn bè và tham gia các hoạt động xã hội. Vì điều này, nhiều người đã cho rằng đưa cha mẹ vào viện dưỡng lão có khi lại là tốt hơn giữ cha mẹ ở lại cùng con cái.

Nhưng hạnh phúc cũng có khi được hiểu là sống gần con cháu, được chăm sóc, quan tâm, vun vén, bao bọc cho con cái mới là hạnh phúc.

Trên thực tế, ngay từ những năm trước cách ứng xử với chữ hiếu trong các gia đình truyền thống cũng đã có nhiều cách khác nhau. Ngay cả cha mẹ, mong muốn sống cùng con cái cũng chỉ là mong muốn về mặt tâm lý, không hoàn toàn có những mong muốn về mặt vật chất. Vì thế, ngay khi con cái khôn lớn, lấy vợ, gả chồng thì đa số đều được cha mẹ cho sống riêng, ăn riêng.

Ngày nay, khi xã hội càng phát triển, quan niệm về chữ hiếu lại càng có nhiều mâu thuẫn. Các hệ giá trị về chữ hiếu cũng có nhiều khác nhau.

Từ phía cha mẹ cũng phải thừa nhận thời gian, đầu tư cho gia đình, con cái cũng ít đi. Bên cạnh đó, nhiều gia đình có những quan tâm, đòi hỏi, những yêu cầu với con cái nhiều hơn, thậm chí đặt kỳ vọng, gây áp lực cao hơn.

Chính điều này cũng ảnh hưởng rất lớn tới tâm lý, quá trình hình thành nhân cách, suy nghĩ của một đứa trẻ. Từ môi trường gia đình, xã hội, không ít những đứa trẻ đã bị ảnh hưởng bởi lối sống của gia đình, cha mẹ, sống thờ ơ, lạnh nhạt, ít quan tâm nhau. Bên cạnh đó, những tác động từ một nền kinh tế thị trường, từ một môi trường bất bình đẳng về thu nhập... cũng khiến cho nhiều đứa trẻ trở nên ích kỷ, thực dụng, toan tính lợi ích từ rất sớm.

Vì lý do này, những giá trị nền tảng của gia đình, văn hóa gia đình đã không còn là những giá trị được đề cao trước nhất như trước đây. Thay vào đó, là công việc, sự nghiệp, là những mục tiêu trong cuộc sống mới là những mối quan tâm ưu tiên số 1 đối với họ.

Chính quan điểm đó nên xu hướng tự lập sớm, kiếm nhiều tiền, sống độc thân ngày càng phổ biến trong giới trẻ. Những quan điểm "chữ hiếu là đá tảng, là gánh nặng; chăm sóc cha mẹ không phải trách nhiệm của con cái"..., chính là xuất phát từ lối tư duy, từ thói quen, cách sống được hình thành ngay từ nhỏ.

Trong việc này, cũng cần phải nhìn nhận thêm cả trách nhiệm của cha mẹ và gia đình. Phải thừa nhận rằng, trong xã hội hiện nay có không ít những bố mẹ vì đặt quá nhiều tham vọng vào con cái mà hướng con tới lối sống tự lập từ rất sớm. Không ít người còn tự hào khi bỏ ra số tiền lớn đầu tư cho con học theo văn hóa phương tây, học những kỹ năng kiếm tiền, kỹ năng làm sao để vươn lên trên người khác... khi chưa giáo dục cho con hiểu rõ về những giá trị văn hóa nền tảng, giá trị truyền thống gia đình.

Cái cách học đòi nửa vời đó không những không mang lại nhiều kết quả tốt đẹp mà ngược lại còn khiến các mối quan hệ trong gia đình dần đứt gãy do những mâu thuẫn trong tư duy, cách sống. Sự đòi hỏi đầy mâu thuẫn như vậy, khiến giới trẻ cho rằng quan điểm của cha mẹ đôi khi đã không còn là chân lý đúng và càng ngày chúng càng muốn thoát ra, muốn được tự do thể hiện mình.

Chính vì thế, nên mới có chuyện trước đây con cái bạo hành, đánh đập, đuổi cha mẹ ra khỏi nhà là chuyện rất lạ vì đâu đó vẫn còn sự phán xét về mặt đạo đức xã hội. Nhưng ngày nay sự ích kỷ, thực dụng đã được phô ra một cách công khai, không cần che dấu. Việc phụng dưỡng cha mẹ, sống hiếu thuận với cha mẹ không còn bắt buộc là trách nhiệm của con cái và nếu như có một sự phán xét nào đó thì cách đáp trả là đưa cha mẹ vào viện dưỡng lão.

Từ việc này cho thấy vai trò tổ chức môi trường hoạt động, cụ thể là môi trường gia đình với quá trình hình thành nhân cách một đứa trẻ là vô cùng quan trọng. Nếu muốn một đứa trẻ tôn trọng giá trị gia đình thì phải tạo cho đứa trẻ đó có một môi trường quen với gia đình, cùng tham gia sinh hoạt, hoạt động với gia đình mỗi tối, mỗi ngày. Việc chia sẻ giữa các thành viên trong gia đình phải là thói quen, là văn hóa.

Tất nhiên, cũng không thể hoàn toàn đồng tình với cách ứng xử của nhiều người trẻ. Đồng ý, không thể áp đặt với con cái như dựng một cái khuôn, muốn tròn được tròn, muốn vuông được vuông. Xu hướng thoát ly khỏi gia đình là xu hướng chung, nhất là khi Việt Nam tham gia hội nhập cùng thế giới, vì thế, việc giáo dục các giá trị văn hóa gia đình rất cần phải được đầu tư bài bản, kỹ lưỡng. Với cha mẹ, kỹ năng làm cha mẹ là rất quan trọng, việc này không phải muốn là được mà cần phải học, không thể áp đặt cách thức giáo dục xưa cũ trong hoàn cảnh mới.

Mặt khác, chính cha mẹ cũng phải luôn ý thức về vai trò nêu gương trong gia đình, với con cái. Bởi thực tế là nhiều đứa trẻ hư, thực dụng, ích kỷ một phần là do sống trong môi trường không lành mạnh, do tiệp nhiễm từ chính các thói hư, tật xấu từ gia đình, từ cha mẹ, dẫn tới hệ quả như chúng ta đang chứng kiến.

Thái Bình