Tranh luận nóng

Thanh tra Chính phủ: Cách mới kiểm soát thu nhập quan chức

Thứ Sáu, 23/08/2013 16:06

(Chính trị - Xã hội) - Chi tiêu từ 200 triệu đồng phải qua ngân hàng là quy định trong Đề án kiểm soát thu nhập của người có chức vụ, quyền hạn cùng nhiều nhóm đối tượng thuộc diện kiểm soát.

Đề án đang được Thanh tra Chính phủ xây dựng và hoàn thiện. Tuy nhiên, với thực tế đã có nhiều công cụ góp phần kiểm soát thu nhập như Luật Thuế thu nhập cá nhân, quy định thanh toán không dùng tiền mặt, quy định về việc nhận quà tặng và nộp lại quà tặng... đã được sử dụng nhưng không mang lại hiệu quả như mong muốn.

Hiện nay thu nhập ngoài lương của người có chức vụ, quyền hạn tăng lên và được hình thành từ nhiều nguồn khác nhau, làm nảy sinh nguy cơ có những thu nhập nguồn gốc bất hợp pháp, có thể từ hành vi tham nhũng.
Hiện nay thu nhập ngoài lương của người có chức vụ, quyền hạn tăng lên và được hình thành từ nhiều nguồn khác nhau, làm nảy sinh nguy cơ có những thu nhập nguồn gốc bất hợp pháp, có thể từ hành vi tham nhũng.

Không kiểm soát sẽ dễ dàng tham nhũng

Một trong những giải pháp được dự thảo đề án đưa ra là quy định bắt buộc sử dụng phương thức thanh toán qua tài khoản ngân hàng đối với các khoản chi tiêu có giá trị lớn của người có chức vụ, quyền hạn.

Theo Ủy viên thường trực Ủy ban Tư pháp Đỗ Văn Đương, giải pháp này có thể thực hiện được ngay mà không gặp vướng mắc nào.

Ví như, quan chức thuộc diện kiểm soát của Đề án khi thực hiện những giao dịch mua bán từ 200 triệu đồng trở lên là bắt buộc phải thanh toán qua ngân hàng. Các cơ quan ngân hàng, cơ quan chống rửa tiền tiến hành xác minh đối với những khoản chi tiêu có giá trị lớn của người có chức vụ, quyền hạn.

Viện trưởng Viện Khoa học Thanh tra Nguyễn Quốc Hiệp cho rằng, muốn Đề án khả thi thì phải thực hiện đồng bộ với các giải pháp khác. Trong đó, quan trọng là giải pháp hạn chế thanh toán dùng tiền mặt. Ví như, mua nhà, ô tô phải có phiếu chuyển tiền của ngân hàng thì mới đủ điều kiện được đăng ký, làm thủ tục sang tên đổi chủ.

Ông Nguyễn Quốc Hiệp nhấn mạnh, mọi hành vi tham nhũng đều nhằm mục đích đem lại lợi ích cá nhân.

“Nếu không có cơ chế kiểm soát thu nhập hiệu quả, người có chức vụ, quyền hạn sẽ dễ dàng lợi dụng chức vụ, quyền hạn, cố ý làm trái để tham ô, nhận lối hộ vì hành vi của họ không dễ bị phát hiện và thu nhập có được từ hành vi vi phạm pháp luật dễ dàng được hợp pháp hóa thành tài sản riêng”.

Theo dự thảo đề án, khâu chi trả mọi khoản tiền từ ngân sách nhà nước cho cá nhân người có chức vụ, quyền hạn đều phải qua tài khoản ngân hàng.

Sẽ có cơ chế phối hợp cung cấp thông tin về việc kê khai và nộp thuế thu nhập cá nhân của người có chức vụ, quyền hạn và đẩy mạnh kiểm tra, xử lý các vi phạm.

Đồng thời, xây dựng cơ sở dữ liệu tích hợp thông tin về thu nhập của người có chức vụ, quyền hạn từ khi bắt đầu được bầu cử, tuyển dụng, bổ nhiệm đến 5 năm sau khi người có chức vụ, quyền hạn nghỉ hưu.

Thanh toán ngầm chưa được kiểm soát

Hiện nay thu nhập ngoài lương của người có chức vụ, quyền hạn tăng lên và được hình thành từ nhiều nguồn khác nhau, làm nảy sinh nguy cơ có những thu nhập nguồn gốc bất hợp pháp, có thể từ hành vi tham nhũng.

Cụ thể, hình thức thanh toán không dùng tiền mặt đã được triển khai trong thực hiện chi trả lương và các khoản phụ cấp cho người có chức vụ, quyền hạn. Tuy nhiên, lượng tiền trong các giao dịch này chỉ chiếm tỷ lệ thấp trong tổng giao dịch của nền kinh tế.

Đặc biệt, lượng tiền trong các giao dịch kinh tế, dân sự khác chiếm tỷ lệ cao hơn thì hầu như lại được thực hiện theo phương thức thanh toán bằng tiền mặt.

Một nguyên nhân quan trọng khác khiến việc kiểm soát thu nhập quan chức khó khăn là các quy định về việc tặng quà, nhận quà và nộp lại quà biếu còn có những nội dung chưa chặt chẽ, không khả thi và thiếu chế tài xử lý vi phạm.

Các quy định về trình tự báo cáo, nộp lại quà, nhất là đối với quà bằng hiện vật còn rườm rà, phức tạp, khó thực hiện, không khuyến khích các cơ quan, cá nhân thực hiện.

Ngoài ra, hiện cũng chưa có chế tài xử lý nghiêm vi phạm quy định về tặng quà, nhận quà. Ranh giới giữa quà tặng và tài sản hối lộ không dễ phân biệt do đó có sự nhầm lẫn về xử lý và kiểm soát.

Theo đại diện của Cục thuế Hà Nội, đối tượng bị kiểm soát thu nhập cần phải có lộ trình chứ không nên làm “ồ ạt”. “Đánh không có trọng tâm, trọng điểm sẽ không có hiệu quả, không kiểm soát được".

Đại diện này cho rằng, để thực hiện công tác kiểm soát thu nhập hiệu quả cần có phần mềm dữ liệu kết nối giữa các ngành để các cơ quan cùng kiểm tra thông tin, phòng chống tham nhũng. Tờ khai cũng phải được số hóa thông tin để có thể truy thu nguồn thu nhập.

Thuế Thu nhập cá nhân hiện điều tiết 10 khoản thu nhập song các khoản thanh toán “ngầm” thì chưa kiểm soát được. Năm 2012, số tiền thuế thu nhập cá nhân thu được là 10.200 tỷ đồng.

Tuy nhiên theo đại diện Bảo hiểm xã hội Việt Nam, đối tượng kê khai thu nhập nên để rộng. Đối tượng kiểm soát phải mở tài khoản ở ngân hàng. Đối với các khoản tăng thêm thì phải giải trình.

Đại diện Ngân hàng Nhà nước chi nhánh Hà Nội cũng đề nghị “Đối tượng kiểm soát thu nhập cần rộng, không nhất thiết phải khoanh vùng”.

Đại diện Tổng cục Thuế cho rằng, cần có chế tài xử lý đối tượng kê khai khi họ có hành vi vi phạm, kê khai không trung thực đồng thời ngăn chặn việc lập tài khoản cá nhân ở các ngân hàng nước ngoài. “Khai chỉ để mà khai thì cũng chẳng có tác dụng gì. Khai mà mang tính đối phó thì cần có cơ chế kiểm tra, đối chiếu, xử phạt”, đại diện Tổng cục Thuế nhấn mạnh.

Thực tế, vấn đề quản lý tiền mặt ở Việt Nam quá kém nên dễ dẫn đến tình trạng tham ô, tham nhũng vụn vặt tràn lan. Do đó cần quy định các cơ quan, đơn vị có bản kê khai chi tiết khi rút, thu chi tiền mặt để kiểm soát.

Việt Nam cũng đã áp dụng đề án thanh toán không sử dụng tiền mặt từ lâu song vẫn còn bất cập. Hiện mới chỉ có 34 tỉnh, thành phố thực hiện được việc chi trả qua tài khoản.

Đại diện Kho bạc Nhà nước kiến nghị, các tỉnh vùng sâu, vùng xa, người dân phải đi đến 20km mới có trạm ATM nên nếu triển khai đề án kiểm soát thu nhập (chủ yếu qua tài khoản trả lương từ ngân sách) cần lưu ý vấn đề này để có lộ trình phù hợp.

Phương Nguyên (Tổng hợp TPO, ND)